Harmonogram 2021/2022

Program roczny składa się z cyklu 6 otwartych spotkań o charakterze wykładowym i 6 spotkań mających formę seminarium – przeznaczonych tylko dla uczestników programu.

 

SEMESTR ZIMOWY

Kartografia współczesności – gdzie leży Polska na mapie?

 

WYKŁAD

3.12.2021 | Joseph Conrad Today

prof. Robert Hampson | Royal Holloway, University of London

Co tak naprawdę znaczy dziś nazwisko Josepha Conrada? Pytanie, choć pozornie proste, tym bardziej się komplikuje, im bardziej przyglądamy się pozycji i popularności Conrada w różnych krajach i różnych epokach. Jest on bowiem pisarzem światowym, obecnym w kulturach wielu szerokości geograficznych. Z kolei sam Conrad, pracując na pokładach żaglowców, mógł na własne oczy obserwować gwałtownie modernizującą się rzeczywistość, czego świadectwem pozostaje powieść Nostromo. Conrad bacznie przyglądał się narodzinom globalizacji, ale wiedział, jak ważne jest głębokie zrozumienie historii, którą uczynił główną bohaterką m.in. w swoich „powieści napoleońskich”. Pisarz nie tracił również zmysłu politycznego, o czym przekonuje choćby mniej znany esej Autokracja i wojna. To wszystko składa się na wielokrotny i niejednoznaczny portret Conrada. Człowieka, którego znamy z nazwiska. Ale czy rozumiemy, co do nas mówi?

 

WYKŁAD

12.01.2022 | Polska droga do nowoczesności – zwyczajna czy wyjątkowa?

Tomasz Kizwalter | Uniwersytet Warszawski

Na tytułowe pytanie można odpowiedzieć: w zasadzie zwyczajna, ale i specyficzna (jak zresztą każda z takich krajowo-narodowych dróg). Podstawowe problemy, które się na niej pojawiały, miały charakter uniwersalny, lecz na ich konkretny kształt wpływały specyficzne, polskie warunki. Polska nowoczesność wyrosła z transformacji społecznego, gospodarczego i kulturowego dziedzictwa, które pozostawiła Pierwsza Rzeczpospolita. Transformacji trudnej i niejednokrotnie bolesnej, dokonującej się w zdecydowanie niesprzyjających warunkach politycznych. Na czoło wysuwały się tu sprawa tożsamości zbiorowej i jej redefiniowania w obliczu społecznej demokratyzacji oraz kwestia agrarna, czyli ujawniająca się coraz wyraźniej konieczność przekształcenia stosunków społeczno-gospodarczych w rolnictwie. Te dwa wielkie zagadnienia usytuowały Polskę na europejskiej i światowej mapie procesów modernizacyjnych.

 

KONWERSATORIUM

24.01.2022 | Polska popkultura w kontekście globalnym

Marcin Napiórkowski | Uniwersytet Warszawski

Marek Horodniczy | Narodowe Centrum Kultury

Refleksje o nowoczesności z perspektywy popkulturowych symboli mogą stanowić punkt wyjścia do zastanowienia się nad dzisiejszą kondycją społeczeństwa, która jest warunkowana złożonymi mechanizmami psychologicznymi, społecznymi i politycznymi. Rozproszone kody wpływają na nasze wyobrażenia odnośnie rzeczywistości i snucia planów na przyszłość. Za tym wszystkim stoi kapitalizm, którego mechanizmy przedostały się nie tylko do codziennych praktyk czy języka, ale również sposobu myślenia. Netflix, „Gwiezdne wojny” czy Coca-cola – wszechobecność marek i korporacji sprawia, że nie jesteśmy w stanie uciec od symboli. Pytanie zatem, w jaki sposób kapitalistyczne produkty wychowują nas i kolejne pokolenia?

 

SPOTKANIE AUTORSKIE

16.02.2022 | Oswajanie końca świata

Dominika Słowik | pisarka, autorka m.in. „Zimowli”, laureatka Paszportu „Polityki”

Niepokój i przekonanie o nadciąganiu czegoś nieuchronnego jest obecny w twórczości pisarki Dominiki Słowik. Czy to zapaść lokalnego świata, czy wizja katastrofy klimatycznej – ścieżką wiodącą przez nowoczesność okazuje się droga lęku i niepewności. Przeczucie przesilenia epoki antropocenu łączy się z coraz większym zatarciem granicy między światem ludzi a przyrodą. Skąd wzięły się doświadczenia obawy i niepewności? Czy można im zaradzić? I w końcu, jak oswoić koniec świata?

 

02.03.2022 | Czy przydarzy nam się druga Solidarność?

Krzysztof Mazur | Uniwersytet Jagielloński

Czy przydarzy nam się druga Solidarność? Początkowo postawiona teza, wokół której miała być zaplanowana dyskusja brzmiała: Solidarności nie będzie, bo nie pozwala na to nie tylko obecny kształt kapitalizmu, polityki czy kultury, ale także charakter współczesnych miast, urbanistyki czy sposób komunikacji wymuszany przez media społecznościowe. Nagle jednak znaleźliśmy się w zupełnie nowej rzeczywistości: rzeczywistości wojny, i to tuż za wschodnią granicą Polski. Czy obserwowana dziś w polskim społeczeństwie wielka fala solidarności z Ukrainą unieważnia do pewnego stopnia stawianą wcześniej tezę? Może właśnie jesteśmy świadkami solidarnościowego zrywu? Oczywiście, warunki są inne niż latach 80. ubiegłego wieku. Znajdujemy się w polu władzy korporacji technologicznych. Co zatem znaczy i jak działa solidarność w dobie big tech?

 

SEMESTR LETNI

Nowoczesność i kapitalizm – przypadek Polski

 

DEBATA

16.03.2022 | Polska – autonomiczna forma czy imitacja zachodu?

Łukasz Galusek | Międzynarodowe Centrum Kultury

Łukasz Moll | Uniwersytet Wrocławski

Postkolonializm po polsku – czyli dekonstrukcja pewnych utrwalonych zachodnioeuropejskich narracji i próba negocjacji miejsca Polski w dobie tożsamościowych, kulturowych i geograficznych przeobrażeń Europy. Dziś, kiedy kryzys stał się nie tylko punktem odniesienia dla diagnostów kondycji duchowej Starego Kontynentu, ale permanentnym doświadczeniem europejskich społeczeństw, musimy na nowo zrozumieć system odniesień i zależności, w którym Polska funkcjonuje. Rozpętana przez Rosję wojna na Ukrainie dekonstruuje światowy ład – ale czy jest otwarciem dla nowego porządku europejskiego? Jaką rolę w konflikcie, który przez pospiesznych publicystów nazywany jest czasami „starciem cywilizacji” odgrywać będzie Polska?

 

 SEMINARIUM

30.03.2021 | Wykuwanie nowoczesności – literackie obrazy narodzin polskiego kapitalizmu po 1989

Olga Drenda | pisarka, eseistka i tłumaczka, autorka m. in. „Duchologii polskiej”

Lata 90. – to czas ambicji i aspiracji, ale również szaleństw okresu transformacji. Stawiane wówczas prognozy dotyczące przyszłości łączyły się z obietnicą lepszego życia, która to stała się jednym z mitów założycielskich III RP. Po fali optymizmu przyszło twarde zderzenie z rzeczywistością. Szybko okazało się, że obietnice kierowano do garstki społeczeństwa, a dla pozostałych – były to obietnice bez pokrycia. Jednak mimo to oddolne pragnienie „bycia nowoczesnym” było zbyt silne, aby nie odcisnęło swojego piętna na kulturze i codzienności tego okresu. To czas dzikiej fantazji, nieporadnego kopiowania zachodnich wzorców, a zarazem tęsknoty za wytwornością. A wszystko to w realiach rodzącego się kapitalizmu. To wszystko sprawia, że pytanie o idee modernizacyjne lat 90. to pytanie o to, jak silną motywacją (na dobre i na złe) może stać się nadzieja.

 

DEBATA

13.04.2022 | Kapitalizm – czy trzeba go przemyśleć na nowo?

Piotr Arak | Polski Instytut Ekonomiczny

Jan J. Zygmuntowski | Akademia Leona Koźmińskiego

Łatwiej sobie wyobrazić koniec świata niż koniec kapitalizmu – z tym przeświadczeniem żyjemy co najmniej od 30 lat. Tymczasem koniec świata, jaki dobrze znamy, faktycznie nastąpił. Pandemia koronawirusa, a teraz wojna w Ukrainie to wydarzenia, które mogą przemodelować globalny porządek. Jaki będą miały wpływ na kapitalizm w jego neoliberalnej formie? W tle jest również szereg innych pytań: o rolę technologii w rozwoju kapitalizmu, zdolność państw narodowych do bycia podmiotem w polu globalnych przepływów kapitału, strategie zwalczania nierówności oraz politykę klimatyczną w wymiarze państwowym i międzynarodowym.

 

SEMINARIUM

27.04.2022 | Kondycja duchowa kapitalizmu – schyłek czy hossa?

Bartosz Kuźniarz | Uniwersytet w Białymstoku

Przez lata wierzyliśmy, że kapitalizm jest opowieścią o człowieku. Tymczasem to pieniądz osadzony jest w centrum systemu kapitalistycznego określając wartość świata. Czy może zastąpić rolę Boga? Spojrzenie na kapitalizm i nowoczesność nie jako systemy społeczne i gospodarcze, ale projekty sensotwórcze czy wręcz metafizyczne nasuwa wiele nowych refleksji. Kapitalizm staje się wówczas mocą transgresywną, która nie zna i nie chce znać ograniczeń. Nowoczesność kapitalistyczna jest uwikłana w szereg sprzeczności, których ofiarą staje się człowiek. Kapitalizm jest ideologią niezaspokojenia, skazującą jednostki na ciągłe poszukiwanie sensu, którego on sam nie dostarcza z zewnątrz. Nadmiar ambicji i możliwości rozsadza jednostki od wewnątrz. Horyzont oczekiwań rozciąga się tak szeroko, że sprawia wrażenie nieosiągalnego.

 

DEBATA

11.05.2022 | Rozczarowani? O pokoleniu ‘89

Jarosław Kuisz | Uniwersytet Warszawski, Kultura Liberalna

Jan Śpiewak | socjolog, publicysta, działacz społeczny i samorządowy

Piotr Trudnowski | Klub Jagielloński

W 1989 stało się coś wspaniałego. Polska odzyskała niepodległość a Polacy znowu mogli urządzić się we własnym domu podług własnych zasad. Ostatnie 30 lat to wyjątkowy okres w polskiej historii. Na przestrzeni ostatnich 250 lat Polska nie miała okazji cieszyć się wolnością tak długo. Jarosław Kuisz zauważył, że to pierwszy taki okres od czasów zaborów, w którym w suwerennej Polsce wychowało się i wykształciło całe pokolenie. A jednak coś tu nie gra. Bo pokolenie historycznych szczęściarzy dalekie jest od szczęścia i satysfakcji. Skoro jest tak dobrze, to czemu jest tak źle? Czy III RP rozczarowała swoje dzieci? Czemu je zawiodła? Dlaczego transformacja nie budzi już takiego entuzjazmu jak na samym początku? I kim są „rozczarowani” i czego by sobie życzyli?

 

SEMINARIUM

25.05.2022 | Ucieczka od nowoczesności? Smutek i rozczarowanie w dobie późnego kapitalizmu

Tomasz Stawiszyński | filozof, eseista

Nowoczesność złożyła człowiekowi wiele obietnic. Jedną z nich jest obietnica, że wszystko jest możliwe. Wystarczą chęci, do tego sumienna praca, sporo wysiłku i odrobina dobrej woli. To sprawia, że przyszłość stoi otworem, a marzenia się spełniają. Czy aby na pewno? Jeśli tak, to dlaczego w świecie, który oferuje tak wiele szans samorealizacji, najmłodsze pokolenie Polaków spodziewa się, że w przyszłości będzie tylko gorzej? Wydaje się, że znaleźliśmy się w momencie krytycznym. Z jednej strony od dekad funkcjonujemy w kulturze sukcesu i wiary w pozytywne myślenie. Doświadczenie smutku, zmęczenia, wyczerpania traktujemy jako niechcianego gościa, coś, o czym trzeba zapomnieć. Z drugiej strony coraz większym problemem cywilizacyjnym stają się problemy natury psychologicznej – lęki, depresja, kryzys tożsamości. Jesteśmy więc bezradni, i to podwójnie. Co zrobić, aby w dobie późnego kapitalizmu zadbać nie tylko o dobrobyt, ale też o nasz dobrostan? Jak uwolnić się od patologii ponowoczesnego życia, nie popadając przy tym w eskapizm?

 

SZKOŁA LETNIA

1-5 sierpnia 2022, Konstacin-Jeziorna

 

***

Miejsce wykładów i seminariów: „Marzyciele i Rzemieślnicy. Dom Innowacji Społecznych”, Dom Towarowy Braci Jabłkowskich (III p.), przy ul. Brackiej 25 w Warszawie.

Czas: 18.00 – 21.00.

 

Patroni medialni: Kwartalnik Literacki Wyspa i Instytut Literatury.